Тіл ұстарту

1. Бірақ, сатушылар наразылықты жалғастыра береміз дегенді алға тартады.

2. Қоғам дамуы жаңа міндеттерді алға тартады.

3. Экономикалық тиімділік өз шарттарын алға тартады.

4. Барак Обамаға әлемдік сыйлықтың тым ерте берілгендігін айта келіп, оның аталған марапаты үшін әлі де жас екендігін алға тартады.

5. Сонымен қатар сарапшылар БАҚ өкілдері әмбебап, бірнеше тілді меңгерсе де артық етпейді деген ойларды да алға тартады.

6. Бұдан бөлек құқық қорғаушылар сөз бостандығына қатысты жағдай Қазақстанда тіпті сын көтермейтіндігін алға тартып отыр.

7. Роза Перусь бұл заттар өңірдегі мүгедектер мәселесін шешуге көмекетесетінін алға тартып отыр.

«Алға тарту» немесе «алға тартып отыр» деген сөз тіркестерін гуглдасаңыз, нәтижесі 43,000 -73,000-ға бірақ жетеді, яғни кеңінен қолданылып жүрген сөз байламы. Р. Сыздықованың Қазақша-Орысша сөздігінде бұл сөз байламы берілмеген. Орысша-Қазақша сөздіктен (Сауранбаев, 2005) қарап едім, одан да таппадым. БАҚ-тағы қолданып жүрген контексті бойынша орысшаға аударып көрсек, «объясняет» немесе « объясняет это тем…» сияқты, себебі көптеген мәтіндерде бұл тіркес «деген себеп айтты», «деп түсіндірді» деген мағынада қолданылып жүр.

Бұл сөз байланысының негізгі мағынасын, меніңше, орыс тіліндегі «продвигать», ағылшын тіліндегі «promote» сөздерімен аударуға болады. Көп жағдайларда «алға тарту» қате қолданылып жүрген жоқ па? Жоғарыдағы мысалдарға қарасаңыздар, тек қана 2-ші және 3-ші мысалдарда ғана бұл байлам өз мағынасында қолданылып тұрған сияқты. Осы көп тілшілер «алға тартуды» «көлденең тартудың» орнына қолданып кеткен жоқ па? Мысалы, жаңалықтарды тыңдасаңыздар, бұл сөз байламының жиі қолданылатыны соншалық, кейде тіпті ерсі естіледі. Мезі қылған “дегенді алға тартып отыр”, “дегенді айтады” дегеннің орнына “дейді”, “деп түсіндірді” деп айтуға болмас па екен? Осы бұрын солай деуші еді ғой. Аға буындағы тілшілер бұл туралы не айтар екен?