Тіл ұстарту

Күндердің күнінде тіл мамандарының назарына ілігеміз деген үмітпен блогты әрі қарай жалғастырамыз.

Басқа тілдерден қазақ тіліне аударудағы тәржімелік олқылықтар халықаралық деңгейге шығып кеткені өкінішті. Дегенмен, қазақ тілінің қазіргі жағдайын зерттеуге табылмайтын материал деп жағымды жағын тапқан болайық.

 Төмендегі екі мысалды бір сайттың алғы бетінен тауып алдым.

1)      Біз сізге біздің Құпиялық саясатымызды жүктеп алуыңызды сұраймыз.

 2)      Қызметке деген адалдықтың жоғары деңгейін және ерекше беріктікті ұстана отырып компания өз клиенттерін мақтан тұта отырып құрды.Тұрақты клиент ретінде олар біздің ең үлкен құндылықтарымыз.

Бірінші мысал неге ерсі естіледі? Біріншіден,  сөйлем мүшелері қате байланыстырылған. Біз есімшесі сұраймыз етістігімен матаса байланысып тұр. Ал сұрау етістігі салт етістік, әдетте шығыс септігіндегі зат есімдерді меңгереді (К.Аханов 1973, 475-бет.). Бұған қоса «тұрақты сөз тіркестері» (collocations) деген ұғымның сөйлем құрамындағы орнын еске сала кету дұрыс болар. Яғни, сізден/одан/олардан/Жанардан сұраймыз деген бар, ал сізге/оған/оларға/бізге/ Жанарға сұраймыз деген сөз тіркесі қолданыста жоқ.

Екінші мысал аудармашының сөз таңдау түйсігінің жоқтығының нәтижесі десе де болады. Бір қарағанда сөйлемнің құрылымы дұрыс көрінгенімен, клиенттерді құру деген сөз тіркесі (build a clientele  тіркесінің тура аудармасы) сөйлемнің мағынасына үлкен нұқсан келтіріп тұр. Ал клиентті ең үлкен құндылық деп санау тіпті ерсі сияқты. Аудармашының айтпағы клиентті бағалаймыз болуы керек.

Әрине, егер аудармашы оқырмандарымен санасқанда, қазақтардың құлағына табиғи естілетін нұсқасын беруге тырысар еді. Бар бәле осында: аудармашылар оқырманмен санаспайды, ал шетелдік компаниялар бұндай аудармаларды дәл осы деңгейдегі басқа аудармашыға тексертеді. Айналып келгенде баяғы сол мәселе: аударма саласында  қазақ тілді аудармашылар жоқтың қасы. Мына сөйлемдерден орыс тілінің иісі мүңкіп тұр.